محمد مهدى ملايرى
162
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
باديهنشين آنجا هم از سوى ايران مردى بود از اعراب اسبذى « 1 » به نام منذر بن ساوى . در سال هشتم هجرى پيغمبر ( ص ) علاء بن عبد اللّه را براى دعوت اهل بحرين به آنجا اعزام داشت و با او دو نامه يكى براى سيبخت و ديگرى براى منذر بن ساوى فرستاد . و از آنجا كه نامه پيغمبر ( ص ) به سيبخت در تاريخها نقل شده و در دسترس است ، مىتوان اطّلاعات سودمندى دربارهء جغرافياى انسانى آن سرزمين در آن دوران ، و نظر پيغمبر اسلام ( ص ) دربارهء زردشتيان آنجا و روش برخورد با آنها را از آن استنباط نمود . از آنجمله مىتوان دانست كه در آن دوران تنها دين قابل ذكر در بحرين پيش از اسلام زردشتى بوده ، و در آنجا آتشكدههائى هم برپا بوده كه حكم مالكيت آنها در همان نامه تعيين شده است . اين را از اينجا مىتوان دانست كه در اين نامه از كسانى كه با نپذيرفتن اسلام مىبايستى جزيه مىپرداختند جز از زردشتيها از پيروان مذاهب ديگرى نام برده نشده است . نامهء پيغمبر ( ص ) به مردم بحرين چنين بود : « اگر شما نماز بگذاريد و زكات بدهيد و نيكخواه خدا و رسول او باشيد و ده يك محصول خرما و بيست يك غلات خود را هم بپردازيد و فرزندان خود را به مجوسيت بار نياوريد ، از آنچه بر آن اسلام آورديد برخوردار خواهيد بود ، جز آنكه آتشكده از آن خدا و رسول او است . و اگر اينها را نپذيريد بر شما جزيه خواهد بود » . « 2 » و چون ترتيب جزيه با زردشتيان بحرين داده شد ، منافقان عرب بناى عيبجوئى گذاشتند كه محمّد گمان مىكرد كه جز از اهل كتاب جزيه پذيرفته نمىشود ، در صورتىكه از زردشتيان هجر كه نه از اهل كتابند جزيه پذيرفت ، و چون اين عيبجوئيها بالا گرفت اين آيه نازل شد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا
--> ( 1 ) - دربارهء اين كلمه و اين گروه از اعراب گفتهها مختلف است . براى اطلاع بيشتر در اينباره نگاه كنيد به مقالهء نگارنده در « الدراسات الادبيه » سال 5 ، ص 297 به بعد . ( 2 ) - متن نامه را در فتوح البلدان بلاذرى ، ص 95 تا 96 خواهيد يافت . دربارهء جزيهء مردم هجر و مبلغ آن بلاذرى روايتهاى مختلفى نقل كرده و از آنجمله روايتى است از عبد العزيز بن عبيد اللّه كه در آن آمده : پيغمبر كسى را نزد وضايع كسرى به هجر ( يعنى كسانى كه از سوى كسرى در آنجا بودند ) فرستاد و آنها اسلام را نپذيرفتند ، پس بر آنها جزيه نهاد ، هر مردى يك دينار ( فتوح ، ص 99 . )